Op wandel in het voetspoor van Jan en Hendrik Everts

Wandeling in Sint Odiliënberg

Op woensdag 19 juni 2024 maakten we, samen met mijn broer Luc Everts, een wandeling door Sint Odiliënberg in het voetspoor van Jan en Hendrik Everts. De tocht van 11 km start op de parkeerplaats aan de Sint-Wirostraat (A op de kaart) en voert langs diverse locaties waar Jan Everts (1670-1729) en/of zijn zoon Hendrik Everts (1700-1745) hebben gewoond.

Klein-Paarlo

De exacte afstamming van Joannes Everts is nog altijd niet opgehelderd. Lees hierover meer in mijn bericht over het onderzoek: Wie zijn de ouders van Joannes Everts (*1660)? Mogelijk was hij een kind uit het gezin van Christianus (Corst) Everts en Eiffken Winckens van Patteren. Dit gezin woonde waarschijnlijk in Paarlo, een buurtschap waar we tijdens onze wandeling doorheen kwamen.

Van het oorspronkelijke landhuis Klein-Paarlo (C) rest helaas niet meer dan een ruïne. Het is goed mogelijk dat het gezin in de bijbehorende boerderij woonde, die inmiddels prachtig is gerestaureerd. De eveneens opgeknapte koetsierswoning is tegenwoordig te huur als vakantiewoning. De gasten die er verbleven tijdens onze tocht, lieten ons een informatiefolder zien waarin de geschiedenis van het landgoed beknopt wordt beschreven. Hierin valt te lezen dat de boerderij en schuur vermoedelijk uit de 17e eeuw stammen. De koetsierswoning, die na de Tweede Wereldoorlog zwaar vervallen was, is volledig afgebroken en opnieuw opgebouwd. Een meer waarschijnlijke theorie over Jans afkomst is dat hij geboren werd in het gezin van Jacobus Everts en Sophia Caris.

Frymerson

Volgens Jan Ruiten, die dit op zijn website beschrijft, ging Jan boeren op het voorhof van Frymerson (D). In die periode was het kasteel eigendom van Frederik van Pruisen. Van het oorspronkelijke kasteel resten nu alleen nog de toren en een kelder. De bijbehorende boerderij dateert uit de 18e eeuw, wat het aannemelijk maakt dat dit de hoeve van Jan was. Het huidige kasteel werd in 1863 gebouwd (meer informatie op Wikipedia). Tijdens een eerder bezoek aan Frymerson hadden we het geluk een tuinman te treffen die ons een korte rondleiding over het buitenterrein gaf; de eigenaar was toen helaas niet aanwezig.

Bezittingen

In 1710, zo vervolgt Ruiten, werd Jan in de beestenschat aangeslagen voor 5 koeien, 3 kalveren en 26 schapen. Kort voor zijn overlijden werd de pacht nog verlengd. Later woonde zijn zoon Thijs (de broer van Hendrik) op deze plek.

Het bunderboek van 1717 vermeldt slechts twee akkers op naam van Jan Everts, die hij deelde met zijn zwager Willem Linden. Beiden bezaten de onverdeelde helft van 2 morgen en 3 vierdel akkerland aan de Brachterweg; grond die afkomstig was van hun schoonouders. Daarnaast bezat schepen Everts nog 3 vierdel land in het Bergerveld. Net als de akkers, ging later ook het huis van Willem Linden in het dorp over op de kinderen Everts. Huis en hof bleven vervolgens generaties lang in de familie. Tot slot was er nog de boerderij aan het begin van de Winterweg die Jan verhuurde, aldus Jan Ruiten.

Klein Dasselray

Zoon Hendrik trad op 7 juni 1726 in het huwelijk met Catharina Slijpen, dochter van Claes Slijpen en Cornelia Cupers. Zij was afkomstig van de hoeve Klein Dasselray (B). De huidige bewoonster vertelde ons dat zij en haar man de hoeve in de jaren '70 pachtten van de familie de Zantis de Frymerson en er tot op heden een loonwerkersbedrijf runnen.

Herberg op de Heuvel

Hendrik brak met de familietraditie en koos ervoor om niet te pachten, maar eigen baas te worden. Waarschijnlijk gebruikte hij een lening van 150 pattacons (kruisrijksdaalders, ingevoerd in 1612) voor de aankoop van de afgebrande huisplaats in het dorp, later bekend als Herberg op de Heuvel (E). Dit waren oorspronkelijk het huis en de hof van de weduwe Cnops. Een notitie uit 1755 vermeldt hier diverse huizen en moestuinen, waaronder die van Adam Cnops, met de toevoeging: nu de erffgen. van Hend. Evers. Ook wordt in 1717 een akker van de erfgenamen Thijs Peys (deel 1) toegeschreven aan Herman Evers op de Heuvel.

Deze familietak kreeg al snel de bijnaam 'Everts-op-de-heuvel'. Volgens Jo Smeets, die we in het Roerstreekmuseum spraken, wordt deze bijnaam vandaag de dag nog steeds gebruikt.

Hendrik Evers verdiende zijn brood als bierbrouwer, jeneverstoker, mouter en tapper. Daarnaast hield hij zich bezig met akkerbouw en veeteelt; in de stal stonden 4 koeien en 4 runderen, wat wijst op aanzienlijk gepacht land. Voor al dit werk had hij personeel in dienst. De huidige uitbater van El Medina wist ons helaas niets over de historie van het pand te vertellen.

Basiliek, kapel en kerkhof

Tot slot wandelden we naar de Basiliek van de H.H. Wiro, Plechelmus en Otgerus en bezochten we het kerkhof, waar vele naamgenoten hun laatste rustplaats hebben gevonden.

Het was een boeiende wandeling waarin we weer veel hebben geleerd over de geschiedenis van de familie Everts in deze streek.

Dit is een update van een eerder verschenen bericht.