Persoon

Het leven van een havenarbeider (‘dokker’) in Antwerpen was in het begin van de twintigste eeuw bikkelhard. Hubertus Wilhelmus Graus verdiende zijn brood met zware, fysieke arbeid. In de geboorteakten van zijn vele kinderen zien we hem worstelen om het hoofd boven water te houden; zijn beroep wisselt van polijster en vuurstoker tot voerman en uiteindelijk dokwerker. Het was daglonerswerk, zonder enige vorm van werkzekerheid.

De genadeslag kwam tijdens de wereldwijde economische crisis van de jaren dertig. Uit zijn vreemdelingendossier blijkt dat Hubertus vanaf 1936, op 58-jarige leeftijd, zijn zware werk in de haven niet meer kon volhouden en definitief werkloos raakte. Het gezin viel terug op de schamele “werkloozensteun” van amper 105 tot 117 frank per week. Het gezin was zo arm, dat Hubertus als Nederlander de verplichte leges voor zijn identiteitskaart niet meer kon betalen. Tussen 1936 en 1945 moest hij zich maar liefst zes keer bij de politie melden om een “Verklaring van Onvermogen” in te vullen. Op deze armoedeformulieren werd de bittere realiteit opgetekend: het gezin overleefde op een “kamer en mansarde” (zolderkamertje) en was volledig afhankelijk van de steun en de kleine inkomens van hun thuiswonende kinderen. Pas in de late jaren ’50, woonachtig op een klein appartement in de Violetstraat, kon hij als weduwnaar eindelijk van een bescheiden ouderdomspensioen genieten.

Het grote gezin Graus moest in de roerige jaren twintig creatief zijn om te overleven. Hubertus Wilhelmus werkte hard in de haven, maar probeerde daarnaast blijkbaar wat bij te verdienen als marktkramer. Dat hij daarbij soms het randje van de wet opzocht uit pure noodzaak, blijkt uit een opmerkelijk document dat diep in de archieven van de Antwerpse Vreemdelingenpolitie verborgen lag: zijn Strafregister.

Op 18 mei 1928, Hubertus is dan inmiddels vijftig jaar oud, reist hij af naar de markt in de nabijgelegen stad Lier. Waarschijnlijk probeerde hij daar waren aan de man te brengen om de wekelijkse inkomsten wat aan te vullen. Maar de lokale politie houdt een strenge controle en betrapt Hubertus op heterdaad. De reden? Hij is op de markt in het bezit van “vals gewicht”. Oftewel: hij had geknoeid met zijn weegschaal of gewichten, waardoor de klanten net iets te weinig product kregen voor hun zuurverdiende franken.

Tot overmaat van ramp had hij ook zijn vreemdelingenkaart (“I.K.”) niet bij zich. De Politierechtbank in Lier was onverbiddelijk en deelde een boete uit van meerdere tientallen franken (15fr x 10) en een voorwaardelijke celstraf. Een kleine ambtelijke smet op zijn blazoen, maar honderd jaar later vooral een mooi en menselijk bewijs van een huisvader die alles op alles zette om in de metropool te overleven.

In de nazomer van 1895 stond de zeventienjarige Hubertus Wilhelmus Graus plotseling voor de verantwoordelijkheden van het vaderschap. Zijn partner, de twee jaar oudere Catharina Maria Schalbroeck, schonk op 19 augustus het leven aan hun eerste zoon, Franciscus Ludovicus. Een huwelijk bleef echter uit, en wel om een dwingende juridische reden. Volgens het toenmalige Burgerlijk Wetboek moesten mannen minimaal achttien jaar oud zijn om in het huwelijk te mogen treden. Voor een eerdere verbintenis was een zeldzame en dure Koninklijke dispensatie nodig, een luxe die voor een jonge arbeidersfamilie in Antwerpen onbereikbaar was. Hun zoon werd zodoende als onwettig kind geregistreerd in de boeken van de burgerlijke stand.

Twee jaar later kon het jonge paar hun gezin eindelijk officialiseren. Op 21 augustus 1897 gaven Hubertus en Catharina elkaar het ja-woord in het stadhuis van Antwerpen. Tijdens deze plechtigheid werd hun oudste zoon direct officieel door de vader erkend en daarmee gewettigd. Dat de bruiloft op dat specifieke moment in de nazomer werd gepland, was beslist geen toeval: de bruid stond hoogzwanger voor de ambtenaar. Nog geen twee maanden na de voltrekking van het huwelijk, op 18 oktober 1897, werd de tweede zoon van het gezin, Henricus Franciscus Hubertus, geboren.